Lá dâu tằm là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền đồng thời được nghiên cứu trong y học hiện đại về khả năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết, mỡ máu và chống oxy hóa. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể giải đáp lá dâu tằm có tác dụng gì.

Giới thiệu về lá dâu tằm

Cây dâu tằm đã gắn bó với con người từ hàng nghìn năm trước. Theo các tài liệu cổ, việc trồng dâu tằm đã xuất hiện ở Trung Quốc cách đây hơn 3000 năm. Người xưa không chỉ trồng dâu để nuôi tằm lấy tơ, mà còn tận dụng lá, quả và nhiều bộ phận khác của cây trong đời sống hằng ngày. Đặc biệt, lá dâu tằm (thuộc chi Morus, họ Moraceae) từ lâu đã được biết đến với nhiều công dụng quý giá.

• Phân bổ: Cây dâu tằm có nguồn gốc từ Trung Quốc và được trồng rộng khắp ở Việt Nam từ hàng ngàn năm nay, tập trung nhiều ở các vùng bãi bồi ven sông như sông Hồng, sông Đuống và các tỉnh miền Tây.
• Thu hái: Có thể thu hoạch lá quanh năm để làm thuốc. Tuy nhiên, thời điểm thu hái lá làm dược liệu tốt là vào mùa thu khi lá bắt đầu chuyển màu vàng nhạt hoặc sau khi sương xuống.
• Chế biến:

- Dùng tươi: Rửa sạch, thái nhỏ để nấu canh hoặc hãm nước uống ngay giúp thanh nhiệt.

- Dạng khô: Lá sau khi rửa sạch được phơi nắng nhẹ hoặc sấy ở nhiệt độ 40 – 50 độ C cho đến khi khô giòn. Chúng tôi lưu ý bạn nên bảo quản lá khô trong túi kín, tránh ẩm vì lá rất dễ bị nát vụn.

• Chiết xuất: Hiện nay, lá dâu tằm được chiết xuất bằng công nghệ hiện đại để thu lấy hoạt chất 1-Deoxynojirimycin (DNJ) và các alkaloid khác. Chiết xuất này là thành phần chính trong các loại thực phẩm chức năng hỗ trợ hạ đường huyết và các sản phẩm mỹ phẩm dưỡng trắng da cao cấp.

Thành phần hoá học có trong dược liệu

Công dụng của lá dâu tằm

Dựa theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, lá dâu tằm có vị ngọt, đắng, tính hàn. Vị thuốc này quy vào kinh Phế và Can, mang lại hiệu quả:

• Hỗ trợ tán phong nhiệt, trị các chứng cảm mạo, sốt, đau đầu, khan tiếng.
• Góp phần thanh phế, chỉ khái, hỗ trợ điều trị ho khan, ho có đờm vàng do phế nhiệt.
• Hỗ trợ thanh can, sáng mắt (minh mục), giúp giảm tình trạng mắt đỏ sưng đau, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ.
• Giúp cải thiện tình trạng đổ mồ hôi trộm ở trẻ em và ra mồ hôi tay chân ở người lớn.

Dựa theo y học hiện đại

Nghiên cứu y khoa hiện đại đã chứng minh các công dụng chính của lá dâu tằm đối với cơ thể:

• Hỗ trợ kiểm soát bệnh tiểu đường: Hoạt chất DNJ góp phần ngăn chặn sự phân hủy tinh bột thành đường đơn, giúp giảm đáng kể lượng đường huyết sau bữa ăn.
• Bảo vệ sức khỏe tim mạch: Hỗ trợ giảm nồng độ LDL (cholesterol xấu) và triglyceride, góp phần ổn định huyết áp và phòng ngừa đột quỵ.
• Chống lão hóa và làm đẹp da: Các chất chống oxy hóa giúp hỗ trợ mờ vết thâm nám, làm chậm quá trình hình thành nếp nhăn và giúp da sáng mịn tự nhiên.
• Tăng cường hệ miễn dịch: Hàm lượng vitamin và khoáng chất cao giúp cơ thể cải thiện sức đề kháng trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường.

Một số bài thuốc từ dược liệu lá dâu tằm

• Bài thuốc chữa ho, viêm họng:

Dùng vỏ rễ dâu cùng với một số loại dược liệu khác như thiên môn, bách bộ, sâm bố chính, cam thảo dây, vỏ quýt, xạ can. Tất cả những loại dược liệu này, đem phơi khô và sắc nước uống hàng ngày. Ngoài ra có thể nấu thành cao.

Có thể chữa ho bằng cây dâu tằm

– Chữa ho gà: Dùng vỏ rễ dâu cùng với những loại dược liệu khác như củ sả, hạnh nhân, quả hồng bì, ô mai, kinh giới, cam thảo cát cánh, bạc hà. Mỗi vị cần khoảng 50g. Sau đó tiến hành sắc với nhiều lần nước. Cô lên để lấy nước cốt đặc, sau đó cho thêm đường và nấu thành siro. Mỗi lần uống chỉ lấy một thìa cà phê, mỗi ngày uống 3 lần.

– Chữa đau dây thần kinh tọa: Cần chuẩn bị cành dâu, thổ phục linh, ngưu tất, thiên niên kiện, mỗi loại 12g. Lá lốt, cà gai leo và đỗ đen, mỗi loại 10g. Sắc uống một thang/ngày và kiên trì dùng trong thời gian dài.

– Chữa ho trẻ em: Dùng 12g lá dâu non, 10g lá hẹ rửa sạch và giã nhỏ, sau đó đem trộn cùng với 3 thìa cà phê mật ong, đem hấp cho chín. Sau đó, đề nguội và dùng trong ngày.

• Dùng quả dâu tằm để chữa mất ngủ

– Bài thuốc chữa mất ngủ, đau lưng: Dùng quả dâu đã chín, phơi khô cùng với hạt vừng đen, hạt sen đã bỏ tâm cùng với đỗ đen. Mỗi loại 100g, dùng để sao vàng, tán nhỏ, rây bột mịn và kết hợp với mật ong để làm thành từng viên thuốc bằng hạt ngô. Ngày uống 2 lần và mỗi lần khoảng 30 viên.