Dược liệu rau dền cơm và công dụng của rau dền cơm trong đông y

Tác giả:

Tham vấn Y khoa:

Rau dền cơm – loại rau dân dã giàu giá trị dinh dưỡng

Rau dền cơm – loại rau quen thuộc, thường xuất hiện trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt. Không chỉ là món rau dân dã, dễ chế biến, rau dền cơm còn chứa nhiều dưỡng chất cần thiết cho cơ thể, đặc biệt là chất xơ, vitamin và khoáng chất. Nhờ những giá trị đó, rau dền cơm không chỉ được sử dụng làm thực phẩm mà còn xuất hiện trong các bài thuốc dân gian hỗ trợ cải thiện một số chứng bệnh thường gặp.

Trong tự nhiên có nhiều loại rau dền như dền cơm, dền đỏ, dền xanh, dền khoang,… Mỗi loại có những đặc điểm nhận dạng riêng ở phần thân, lá và hoa. Chẳng hạn, rau dền đỏ có lá mang màu đỏ tím đặc trưng, dền xanh có lá màu xanh mướt, còn dền khoang thường có những mảng màu đỏ hoặc tím trên lá. Riêng rau dền cơm, hay còn gọi là dền gai, có thân mọc thẳng, kích thước tương đối nhỏ, lá màu xanh và thường xuất hiện những gai nhọn ở nách lá. Cây có tên khoa học là Amaranthus spinosus, thường mọc hoang ở những nơi đất trống, bờ ruộng, ven đường và được sử dụng phổ biến trong đời sống dân gian.

Rau dền cơm có thân thảo, thân cây không có lông, nhiều nhánh, có gai ở nách lá. Loại rau này thường có hoa ở ngọn. Phiến lá tròn, dài, có hình bầu dục to khoảng 4 – 10cm, mặt dưới xanh lợt.

Phần lớn phần ngọn non, lá non đều có thể sử dụng để ăn được. Ngoài ra, phần rễ, củ, thân cây được dùng để làm thuốc.

Tất cả các bộ phận từ rễ, thân, lá, hạt của Dền cơm đều có thể sử dụng để làm thuốc.

Các phần này có thể thu hái quanh năm. Chu kỳ phát triển của dền cơm tương đối ngắn. Thường sau khi gieo hạt tầm 3 – 4 ngày, hạt đã bắt đầu nảy mầm và có thể thu hoạch sau đó khoảng 25 – 30 ngày. Nếu muốn lấy hạt thì phải chờ thời gian lâu hơn, khoảng 2 tháng sau. Nếu muốn thu hái Rễ thì nên lấy lúc cây đã trưởng thành. Rễ, thân, lá Dền cơm hái về rửa sạch, để ráo nước, thường dùng tươi. Còn hạt có thể sử dụng tươi hay phơi khô dùng dần.

Thành phần hoá học có trong dược liệu.

Công dụng của dược liệu Rau dền cơm

Dựa theo y học cổ truyền

Tính vị: Rau dền cơm có vị ngọt (cam), nhạt (đạm), tính mát (lương) hoặc hơi hàn.
Quy kinh: Thuốc đi vào hai kinh Đại tràng và Tiểu trường.
Thanh nhiệt giải độc: Giúp làm mát cơ thể, hạ hỏa, trị các chứng nóng trong, mụn nhọt, lở ngứa, rôm sảy ở trẻ em.
Lợi niệu (Lợi tiểu): Giúp thông tiểu tiện, trị các chứng bí tiểu, tiểu rắt, tiểu buốt, nước tiểu vàng đỏ.
Lương huyết chỉ huyết: Làm mát máu và cầm máu, hỗ trợ điều trị các chứng chảy máu cam, đi ngoài ra máu.
Trừ thấp: Hỗ trợ điều trị bệnh lỵ (kiết lỵ), viêm đại tràng do thấp nhiệt.
Minh mục: Giúp làm sáng mắt, giảm đau mắt đỏ.

Dựa theo y học hiện đại

Tăng cường sức khỏe xương khớp: Nhờ hàm lượng Canxi vượt trội, rau dền cơm là thực phẩm lý tưởng để phòng ngừa loãng xương ở người già và hỗ trợ phát triển chiều cao, làm chắc răng ở trẻ nhỏ.
Hỗ trợ điều trị thiếu máu: Hàm lượng Sắt cao trong rau dền giúp thúc đẩy quá trình tạo máu, cải thiện tình trạng hoa mắt, chóng mặt do thiếu máu thiếu sắt, đặc biệt tốt cho phụ nữ mang thai và sau sinh.
Cải thiện hệ tiêu hóa: Chất xơ dồi dào (cả chất xơ hòa tan và không hòa tan) giúp nhuận tràng, ngăn ngừa táo bón và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nước luộc rau dền cũng có tác dụng kích thích tiêu hóa rất tốt.
Tốt cho tim mạch: Các nghiên cứu cho thấy rau dền có khả năng hỗ trợ giảm mức cholesterol xấu (LDL) trong máu, đồng thời hàm lượng Kali cao giúp ổn định huyết áp.
Ngăn ngừa ung thư: Các hợp chất chống oxy hóa (Vitamin C, Vitamin E, các flavonoid) giúp bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do, ngăn ngừa sự hình thành các khối u ác tính.

Một số bài thuốc từ dược liệu rau dền cơm

Bài thuốc chữa thoái hóa cột sống

Cây dền cơm, cỏ xước, lá lốt và tầm gửi mỗi loại 30g, cây chìa vôi 50g.

Trước tiên đem cỏ xước, chìa vôi và tầm gửi nấu với 2 lít nước. Đợi cho nước trong nồi sôi thì mới thả rau dền và lá lốt vào nấu thêm khoảng 5 phút nữa thì ngưng. Chờ cho nước nguội gạn ra uống nhiều lần thay cho nước lọc.